Thị trường phát hành xuất bản phẩm là một thị trường văn hoá đặc thù đang được vận hành và phát triển trong cơ chế thị trường. Hoạt động xuất bản phẩm tại Bình Định đã và đang phát triển khá mạnh mẽ với sự tham gia của khá nhiều các đơn vị như: Công ty Sách & Thiết bị Bình Định; Nhà sách FAHASA Quy Nhơn của Công ty Cổ phần Phát hành sách Thành phố Hồ Chí Minh; Nhà sách Văn hoá Lê Lợi, Nhà sách Ngô Mây, Nhà sách Quy Nhơn, Nhà sách Bình Định của Tổng Công ty CP Văn hoá - Du lịch Gia Bình. Với những hoạt động khá sôi động của thị trường xuất bản phẩm thì việc định hướng, quản lý nhằm giúp nó phát triển đúng hướng là một vấn đề cần thiết hiện nay.
Có thể dễ dàng nhận thấy tại thành phố Quy Nhơn đây là thị trường phát triển nhất, lớn nhất và có doanh số bán ra nhiều nhất trong cả tỉnh. Các sản phẩm cũng như nhu cầu hưởng thụ của khách hàng cũng vô cùng đa dạng và phức tạp. Chẳng hạn, bên cạnh nhu cầu hưởng thụ những xuất bản phẩm về các lĩnh vực chính trị xã hội, khoa học kỹ thuật, văn học nghệ thuật còn là nhu cầu tiếp cận những xuất bản phẩm đáp ứng trình độ cao như: ngoại ngữ, tin học, kinh tế, khoa học công nghệ…(Vì đây là nơi tập trung chủ yếu của tầng lớp trí thức từ các đơn vị, cơ quan, ban, ngành của tỉnh, thành phố; lực lượng học sinh, sinh viên của các trường chuyên, các trường Đại học, Cao đẳng, THCN…)
Đối với thị trường này có sự tham gia cạnh tranh gay gắt và khốc liệt giữa các đơn vị phát hành. Chính sự cạnh tranh đó, để khẳng định thương hiệu, uy tín, các đơn vị đã tăng cường tổ chức hệ thống mạng lưới và cơ sở vật chất, tập trung khai thác các xuất bản phẩm thế mạnh của mình, nâng cao chất lượng sản phẩm cũng như tổ chức nhiều gian hàng tham gia các hội chợ sách, các lễ hội lớn để thu hút khách hàng. Nhưng bên cạnh những đóng góp tích cực thì không ít các đơn vị phát hành vì đã quá chú tâm vào mục tiêu lợi nhuận, cạnh tranh không lành mạnh đã làm cho thị trường này vẫn còn xuất hiện những xuất bản phẩm có nội dung tẻ nhạt đơn điệu, hình thức được làm mới nhưng nội dung cũ, hoặc nội dung không rõ ràng, lành mạnh, chưa đúng định hướng… Có thể nói, tuy còn nhiều vấn đề cần khắc phục nhưng thị trường này đã và đang đáp ứng, thoả mãn được phần nào nhu cầu phong phú và đa dạng của nhân dân trên địa bàn tỉnh.
Đối với trung tâm thị trấn của các huyện, hoạt động này đã và đang hình thành nhưng phát triển cầm chừng ở mức độ chậm. Bởi nhu cầu sử dụng chưa cao và chỉ tập trung đối với một số loại xuất bản phẩm cơ bản phục vụ đời sống, lao động và mức thu nhập thấp của người dân địa phương. Tại đây, cũng có sự tham gia khá sôi nổi của các công ty phát hành và các cửa hàng văn hoá phẩm, tạp hoá (trong đó nổi bật hơn cả là những của hàng văn hoá phẩm, tạp hoá của các hộ kinh doanh cá thể) nên mức độ cạnh tranh giữa các đơn vị là không lớn vì hầu hết các cửa hàng văn hóa phẩm, tạp hoá lại chính là các đơn vị phân phối của các công ty phát hành lớn. Nhu cầu của thị trường này còn thấp do đời sống kinh tế của người dân còn hạn hẹp, trình độ còn hạn chế, nhu cầu hưởng thụ chưa cao nên chưa hấp dẫn các công ty phát hành lớn. Mặt hàng xuất bản phẩm chính được cung cấp ở đây chủ yếu là sách giáo khoa, sách tham khảo, đồ dùng học tập các loại và một số laọi truyện tranh, báo, tạp chí… Chính vì thế diễn biến của thị trường này khá ổn định, ít sai phạm.
Tại các huyện miền núi, vùng sâu, vùng xa… Ở đây, thị trường này đang ở dạng manh nha hình thành với sự trao đổi, buôn bán của các loại văn hoá phẩm phục vụ chính nhu cầu cấp thiết của người dân. Đối với thị trường này, nhu cầu sử dụng các loại văn hoá phẩm trình độ cao là rất hiếm. Do đó, nhà nước phải xây dựng các chế độ chính sách để trợ giá, tài trợ nhằm phục vụ nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền và nâng cao mặt bằng dân trí, rút ngắn khoảng cách chênh lệch về mức độ hưởng thụ văn hoá. Trong khi đó, các công ty phát hành lớn không mấy mặn mà với thị trường này, bởi mục tiêu của họ là lợi nhuận mà nhu cầu tiêu thụ ở đây lại rất kém. Nhiều khi để tăng cường cho sự quảng bá thương hiệu và thực hiện một số nhiệu vụ xã hội, nhân đạo từ thiện, họ tổ chức tặng sách, vở… và phục vụ bán sách lưu động tại một vài địa phương khó khăn thuộc các huyện miền núi, vùng sâu, vùng xa trong một thời gian ngắn.
Nhìn một cách tổng thể, với sự tham gia hoạt động khá mạnh mẽ của các đơn vị phát hành lớn trên địa bàn tỉnh đã góp một phần không nhỏ vào việc đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hoá, tiếp cận tri thức của nhân dân trong tỉnh. Các đơn vị phát hành cũng góp phần đáng kể trong hoạt động chính trị - xã hội, từ thiện của tỉnh như: xây dựng và tặng nhà tình nghĩa, đóng góp ủng hộ bão lụt, giảm giá sách, tặng sách cho các em học sinh giỏi, các em là con thương binh liệt sĩ …
Vấn đề đặt ra trong thời gian tới, đối với các đơn vị phát hành xuất bản phẩm cần mở rộng hơn các hoạt động của mình hướng đến nhân dân ở vùng sâu, vùng xa, hải đảo, miền núi…; tập trung chú ý đến năng lực, trách nhiệm trong các khâu, không vì lợi nhuận mà xem thường mục tiêu chính trị - xã hội. Đối với công tác quản lý nhà nước cần tập trung đảm bảo môi trường kinh doanh lành mạnh, có sự định hướng, giúp đỡ các đơn vị hoạt động tốt; tổ chức bồi dưỡng kiến thức chuyên môn cho những đơn vị hoạt động kinh doanh phát hành xuất bản phẩm để họ có thể nhận thức đúng đắn về mặt hàng kinh doanh đặc thù này; tăng cường công tác thanh kiểm tra, kiên quyết xử lý những vi phạm trong hoạt động sản xuất, kinh doanh phát hành xuất bản phẩm; có thể truy cứu trách nhiệm hình sự đối với những đối tượng vi phạm trong hoạt động kinh doanh phát hành xuất bản phẩm nhiều lần để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.
Chắc chắn rằng, việc xác định đúng về cơ bản hoạt động của thị trường phát hành xuất bản phẩm và quan tâm hơn đối với những công tác quản lý, định hướng sẽ góp phần giúp cho thị trường này phát triển một cách lành mạnh ổn định phù hợp với quy luật kinh tế thị trường, đáp ứng tốt nhất nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của nhân dân trên địa bàn tỉnh.
Huy Phúc